نگاهی به سیستم های مختلف تخصیص هزینه به مثال
------------------ ---------------------- -----------------
سیستم هزینه یابی واقعی واقعی واقعی واقعی
سیستم هزینه یابی نرمال(عادی) واقعی واقعی جذب شده
سیستم هزینه یابی استاندارد استاندارد استاندارد استاندارد
هزینه یابی استاندارد:
هزینه یابی استاندارد پی آمد طبیعی کاربرد کنترل بودجه ای است .در کنترل بودجه ای نتایج واقعی عملیات یک دایره با نتایج برنامه ریزی شده مقایسه می شود ، در حالی که در هزینه یابی استاندارد نتایج واقعی تولید و فروش یک محصول را با نتایج برنامه ریزی شده آن می سنجند .
هزینه یابی استاندارد روشی برای تعیین هزینه هاست که طبق آن آماری در بر گیرنده اطلاعات زیر تهیه می شود :
الف) هزینه استاندارد
ب) هزینه واقعی
ج) تفاوت بین هزینه استاندارد و هزینه واقعی که آن را مغایرت یا انحراف از استاندارد می نامند .
در روش هزینه یابی استاندارد ، قیمت تمام شده پیش بینی و سپس عملکرد واقعی با آن مقایسه می گردد و علل این مغایرت مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می گیرد .
هزینه های استاندارد > هزینه های واقعی = انحراف مساعد
هزینه های استاندارد < هزینه های واقعی = انحراف نامساعد
استاندارد هزینه برای هر یک از عوامل هزینه زیر باید جداگانه تعیین شود :
الف) مواد خام (مستقیم)
ب) دستمزد مستقیم
ج) سربار متغیر
د) سربار ثابت
انحراف مواد :
الف) انحراف نرخ مواد (قیمت مواد) = مقدار واقعی ( نرخ استاندارد - نرخ واقعی )
ب ) انحراف مصرف مواد (مقدار مواد) = نرخ استاندارد ( مصرف استاندارد - مصرف واقعی )
ج ) انحراف کل مواد = انحراف مصرف - انحراف نرخ
(نرخ استاندارد*مقدار استاندارد) - (نرخ واقعی*مقدار واقعی)
انحراف دستمزد :
الف)انحراف نرخ دستمزد = ساعات واقعی ( نرخ استاندارد - نرخ واقعی )
ب ) انحراف کارایی دستمزد = نرخ استاندارد ( ساعات استاندارد - ساعات واقعی )
ج ) انحراف کل دستمزد = انحراف کارایی دستمزد - انحراف نرخ دستمزد
(نرخ استاندارد*ساعات استاندارد) - (نرخ واقعی*ساعات واقعی)
انحراف سربار :
الف)انحراف حجم = نرخ استاندارد سربار ثابت ( ساعت استاندارد - ظرفیت عادی )
برای تولید واقعی زمان تولید واقعی شرکت
ب ) انحراف قابل کنترل = ( سربار استاندارد - سربار واقعی )
سربار استاندارد = (ظرفیت عادی*نرخ استاندارد سربار ثابت) - (ساعات استاندارد*هزینه های متغیر)
سربار واقعی = ( سربار متغیر واقعی + سربار ثابت واقعی)
ج ) انحراف کل سربار = انحراف قابل کنترل - انحراف حجم
(ظرفیت عادی*نرخ استاندارد) - (ساعت استاندارد*هزینه های متغیر)
سربار ثابت
مثال 1 :
شرکت گلدشت تنها یک محصول به نام گلنار تولید می کند . مهندسان تولید برآورد کرده اند که از هر تن ماده خام مصرفی که نرخ استاندارد آن تنی 120.000 ریال است 400 واحد گلنار تولید شود . طی هفته آخر فروردین 20 تن مواد خام از انبار به قسمت تولید صادر شد که بهای خرید آن تنی 121.500 ریال بود . تولید واقعی در همان هفته 7.750 واحد محصول بود ، مطلوبست محاسبه انحراف مواد و صدور ثبت های مربوطه :
الف)انحراف نرخ مواد (قیمت مواد) = مقدار واقعی ( نرخ استاندارد - نرخ واقعی )
نامساعد(30.000) = 20 ( 120.000 - 121.500 )
ب ) انحراف مصرف مواد (مقدار مواد) = نرخ استاندارد ( مصرف استاندارد - مصرف واقعی ) 7.750
نامساعد(75.000) = 120.000 ( 375/19 - 20 ) 375/19 = --------
400
ثبت مصرف مواد :
حساب کالای در جریان ساخت-مواد مستقیم 2.400.000
حساب انحراف نرخ مواد مستقیم 30.000
حساب کنترل انبار-مواد مستقیم 2.430.000
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ثبت انتقال محصول به انبار کالای ساخته شده:
حساب کالای ساخته شده 2.325.000
حساب انحراف مصرف مواد خام 75.000
حساب کالای در جریان ساخت 2.400.000
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
20 تن مواد خام خریداری شده بود که استاندارد به ما میگفت از هر تن باید 400 واحد محصول به دست آوریم ، یعنی 8.000=400*20 اما محصول تولید شده 7.750 واحد بود پس ما در مصرف مواد انحراف نامساعد داریم که باید از مدیر یا سرپرست تولید درباره علت کاهش تولید توضیح خواسته شود .
استاندارد برای خرید هر تن 120.000 ریال بوده ، اما قیمت خرید واقعی 121.500 ریال بوده است که باید درباره ی نامساعد بودن قیمت ها از اداره ی خرید توضیح خواست
مثال 2 ( انحراف دستمزد و سربار) :
در شرکتی هزینه های واقعی دستمزد شامل کار مستقیم 18.000 ساعت از قرار هر ساعت 625 ریال ،
هزینه های استاندارد دستمزد شامل کار مستقیم 17.500 ساعت از قرار هر ساعت 650 ریال ،
سربار متغیر واقعی 3.200.000 ریال و نرخ استاندارد هزینه های متغیر 450 ریال ،
سربار ثابت واقعی 1.800.000 ریال و نرخ استاندارد سربار ثابت 250 ریال ،
ظرفیت عادی تولید 20 هزار ساعت می باشد ،
مطلوبست محاسبه انحرافات دستمزد وسربار
الف)انحراف نرخ دستمزد = ساعات واقعی ( نرخ استاندارد - نرخ واقعی )
مساعد450.000 = 18.000 ( 650 - 625 )
ب ) انحراف کارایی دستمزد = نرخ استاندارد ( ساعات استاندارد - ساعات واقعی )
نامساعد(325.000) = 650 ( 17.500 - 18.000 )
ج ) انحراف کل دستمزد = (نرخ استاندارد*ساعات استاندارد) - (نرخ واقعی*ساعات واقعی)
مساعد125.000 = ( 650 * 17.500 ) - ( 625 * 18.000 )
یا
انحراف کل دستمزد = انحراف کارایی دستمزد - انحراف نرخ دستمزد
مساعد125.000 = نامساعد(325.000) - مساعد 450.000
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
الف)انحراف حجم سربار = نرخ استاندارد سربار ثابت ( ساعت استاندارد - ظرفیت عادی )
برای تولید واقعی زمان تولید واقعی شرکت
نامساعد(625.000) = 250 ( 17.500 - 20.000 )
ب ) انحراف قابل کنترل = ( سربار استاندارد - سربار واقعی )
مساعد7.875.000 = ( 12.875.000 - 5.000.000 )
سربار استاندارد = (ظرفیت عادی*نرخ استاندارد سربار ثابت) - (ساعات استاندارد*هزینه های متغیر)
12.875.000 = ( 20.000 * 250 ) - ( 17.500 * 450 )
سربار واقعی = ( سربار متغیر واقعی + سربار ثابت واقعی)
5.000.000 = ( 3.200.000 + 1.800.000 )
ج ) انحراف کل سربار = انحراف قابل کنترل - انحراف حجم
مساعد 7.250.000 = مساعد7.875.000 - نامساعد(625.000
سجاد